İçeriğe geç

İşletim Sistemleri

İşletim Sistemi

  • Bilgisayar donanımının doğrudan denetimi ve yönetiminden, temel sistem işlemlerinden ve uygulama yazılımlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem yazılımıdır.
  • Bütün diğer yazılımların belleğe, girdi/çıktı aygıtlarına ve kütük sistemine erişimini sağlar.
  • Birden çok yazılım aynı anda çalışıyorsa, her yazılıma yeterli sistem kaynağını ayırmaktan ve birbirleri ile çakışmamalarını sağlamaktan da sorumludur.

Çekirdek (Kernel)

  • İşletim sisteminin ana bileşeni olan çekirdek, uygulama programları ile donanım bileşenleri arasında köprü vazifesi görür.
  • İşlemcide çalışan proseslerin yönetimi, bellek yönetimi ve Giriş/Çıkış cihazlarının yönetimi gibi birçok temel işlev çekirdek tarafından gerçekleştirilir.

Kabuk (Shell)

  • Çekirdeğin sağladığı servislere erişim sağlayan bir ara katmandır.
  • İki farklı kabuk çeşidi vardır:
  • – Komut istemi (CLI: command-line interface) kullanan kabuk işlemlerin daha hızlı yapılmasını sağlar. (DOS)
  • – Grafiksel arayüz (GUI: graphical user interface) kullanan kabuk ise kullanıcının yapmak istediği işlemleri daha hızlı tarif edebilmesini sağlar. (Windows)

Proses (Process)

  • Bir işletim sisteminde anahtar kavramlardan biri olan Proses temel olarak “çalıştırılmakta olan bir program” dır.
  • Bir kaynak program durgun bir komutlar dizisi şeklinde bulunurken, proses bu komutlar dizisinin işletilmesi anındaki durumuna verilen isimdir.
  • Çok görevlilik (Multitasking) özelliğine sahip olan işletim sistemleri, aynı anda birçok prosesin çalıştırılmasına izin verir. Tek çekirdekli işlemciye sahip olan bilgisayarlarda bu iş zaman paylaşımı esasına göre yapılır.

Toplu İşleme (Batch Processing)

  • Kullanıcıların, bilgisayar sisteminde bağımsız bir bütün olarak ve belli bir sıra dahilinde işlenmesini istedikleri hizmetler kümesine toplu iş (batch job) denir.
  • Bilgisayar sistemlerine gönderilen işler, bir veya birden fazla programın ayrı ayrı işletileceği alt adımlardan oluşabilir. İşler genellikle adımların art arda uygulanacağı biçimde düzenlenir. Her adım, bir öncekinin sonuçlanması üzerine işletime girer.
  • Örneğin DOS işletim sisteminde bat uzantılı dosyalarda toplu iş adımları yer alır.

Dosya (File) & Dizin (Directory)

  • Dosya, birbiriyle ilişkili veriler topluluğunu (bir bilgisayar programının kaynak kodu, programın derlenmiş olan çalıştırılabilir hali, metin-ses-görüntü verileri, vs.) bir saklama ünitesinde saklamak amacıyla kullanılan yapıdır.
  • Dizin (Klasör) ise birbiriyle ilişkili dosyaların saklama birimlerinde hiyerarşik bir yapıda gruplanmasına olanak sağlayan yapıdır.
  • Her işletim sistemi dosya/dizin yaratmak ve yok etmek, dosyadan veri okumak ve yazmak için komutlar (sistem çağrıları) içerir.

UNIX

  • Kökleri 1965 yılında MIT, AT&T Bell Labs ve GE’nin birlikte geliştirdikleri MULTICS (Multiplexed Operating and Computing System) projesiyle atılmıştır.
  • MULTICS projesinin temel hedefi birden çok kullanıcının eşzamanlı veri paylaşımını sağlamaktı.
  • 1969 yılında proje karmaşık bir hal almaya başlamış ve AT&T Bell Labs projeden çekilmiştir. Ancak aynı yıl içinde, Bell’de araştırmacı olarak çalışan Ken Thompson’ın MULTICS programını simüle eden bir dosya sistemini kodlamasıyla Unix’in ilk sürümü ortaya çıkmıştır.
  • 1971 yılında Bell laboratuarlarında çalışır hale getirilen ilk UNIX sürümü assembler ile yazılmıştı.
  • 1973 yılında Ken Thompson, C derleyicisinin yaratıcısı Dennis Ritchie ile birlikte çekirdeği C ile tekrar kodladı.
  • Böylece Unix, çeşitli hedef donanımlara uygun olarak tekrar derlenebilen kodlardan oluşan taşınabilir bir işletim sistemine dönüşmüş oldu.
  • 1978 yılı Unix için çok önemli bir yıldı. Unix İşletim Sistemi 7. sürümüyle birlikte gelişimini artık iki farklı çizgide gerçekteştirecekti: BSD (Berkeley Software Distribution) ve System V.

DOS (Disk Operating System)

  • DOS ufak ve basit bir işletim sistemi olup, ana görevi disket ve sabit disk gibi saklama ortamlarının yönetimidir.
  • Kişisel bilgisayar (PC) piyasasına giren IBM ürettiği Intel 8086/8088 işlemcili PC için bir işletim sistemi aramaya başlamıştır. O zaman hakim sistem CP/M olduğundan IBM de kullanmak istemiş fakat Digital Research ile anlaşamayınca o zaman küçük bir firma olan Microsoft’a yeni bir işletim sistemi siparişi vermiştir.
  • Microsoft QDOS (Quick and Dirty OS) isimli sistemi alıp CP/M uyumluluğu ekleyerek apar topar (ve bir sürü hata içeren) DOS 1.0 sürümü piyasaya çıkarmıştır.
  • IBM bir hata yaparak DOS’un satış iznini Microsoft firmasına vermiştir (bu hata dev bir şirketin doğuşu olmuştur).
  • DOS’un Microsoft tarafından satılanı MS-DOS, IBM tarafından satılanı PC-DOS (veya IBM-DOS) adıyla bilinir.
  • DOS 3 sürümüne kadar iki DOS sürümü birbiri ile aynı iken, hızla büyüyen Microsoft’un, IBM OS/2 işletim sistemi çalışmasından ayrılıp rakip olarak Windows 1.0 çalışmalarını başlatması şirketlerin arasını açmıştır.
  • Bundan sonra da iki DOS sistemi altında bazı farklılıklar ortaya çıkmaya başlamıştır. MS-DOS son kullanıcıya yönelik özellikleri öne çıkarırken IBM-DOS ağ ve iş özelliklerini öne çıkarmıştır.

FreeDOS

  • Microsoft 1981-2000 yılları arasında birçok farklı DOS sürümü geliştirmiştir. Son sürüm Windows ME içinde yer alan MS-DOS 8.0 olmuştur.
  • Microsoft’un 2000’de MS-DOS’u geliştirmeyi durdurması üzerine DOS’u yaşatmak için açık kaynaklı bir işletim sistemi olan FreeDOS doğmuştur. (www.freedos.org)
  • Amacı DOS ile %100 uyumlu olmaktır ve bu hedefe neredeyse tümüyle ulaşılmıştır.

Temel DOS Komutları

  • [A-Z]: (Örn. C:) – Belirli bir sürücüye konumlanır (Örn. A: disket sürücü, C: sabit disk, D: CD/DVD sürücü, E: USB bellek, …)
  • MD yada MKDIR (Make Directory) – Dizin (Klasör) yaratır
  • RD yada RMDIR (Remove Directory) – Dizin (Klasör) siler
  • CD yada CHDIR (Change Directory) – Belirli bir dizine konumlanır
  • DIR – Konumlanılan klasör içindeki dosyaları görüntüler
  • DEL yada ERASE – Bir veya daha çok dosya siler
  • REN yada RENAME – Dosyaların adını değiştirir.
  • COPY – Bir veya daha çok dosyayı bir başka dizine kopyalar.
  • MOVE – Bir veya daha çok dosyayı bir dizinden diğerine taşır.

Microsoft Windows

  • 1985 yılında piyasaya sürülen Windows 1.0 aslında DOS için bir grafiksel kullanıcı arayüzü idi.
  • 1987’de 2.0 ve 1990’da 3.0 sürümleri satışa sunulan Windows’un 1992’de satışa sunulan 3.1 sürümü ile kullanım oranı iyice arttı.
  • 1995 yılında 32-bit mimariye sahip (Fakat yine DOS tabanlı çalışan) Windows 95 piyasaya çıktı.
  • Ev kullanıcılarını hedefleyen 1998’de satışa sunulan Windows 98 ve 2000 yılında satışa sunulan Windows ME yine DOS tabanlı idi.

LINUX

  • Helsinki Üniversitesi’nde bilgisayar mühendisliği öğrencisi olan Linus Torvalds’ın 1991 yılında Intel’in yeni işlemcisi 80386’nın korumalı kip mimarisini denemek üzere geliştirmeye başladığı Unix tabanlı bir işletim sistemi çekirdeğidir.
  • İnternette yaptığı duyuru sonucunda tüm dünyadan birçok yazılımcının da desteği ile hızla gelişmiş ve halen aynı destek ile gelişmekte olan açık kaynak kodlu, özgür bir yazılımdır.

Özgür Yazılım Nedir?

  • Özgür yazılım, 4 farklı özgürlüğü temel alır:
  • Hangi amaç için olursa olsun, programı çalıştırma özgürlüğü
  • Kendi ihtiyaçlarınıza uyarlamak için programın nasıl çalıştığını öğrenme özgürlüğü (Kaynak koduna erişim bunun için bir önkoşuldur)
  • İhtiyacı olanlara yardım edebilmeniz için programın kopyalarını dağıtma özgürlüğü
  • Bütün toplumun faydalanabilmesi için programı iyileştirme ve yaptıklarınızı halka açma özgürlüğü (Kaynak koduna erişim bunun için bir önkoşuldur)

Linux Dağıtımları

  • Farklı çalışma grupları tarafından Linux çekirdeği üzerinde geliştirilmiş olan işletim sistemlerine Linux Dağıtımları denir.
  • Bilgisayara kurulmadan CD, DVD veya USB Bellek üzerinden doğrudan çalıştırılabilen dağıtımlar da vardır.
  • Linux dağıtımları daha çok sunucularda kullanılmasına rağmen masaüstü ve dizüstü bilgisayarlarda da kullanım oranı artmaktadır.
  • Gömülü sistemlerden, süper bilgisayarlara kadar birçok donanım türünde kullanılan Linux dağıtımları da vardır.
  • 1992 yılında Patrick Volkerding tarafından yaratılan Slackware Linux, en eski Linux dağıtımıdır.
  • Grafiksel konfigürasyon araçları ve basit arayüzler sunmaktan ziyade, sizin Linux’a aşina olmanızı bekleyen bir yapıya sahiptir.
  • Diğer dağıtımlar geliştirmesi zor fakat kullanması kolay arayüzler sunarken, Slackware’de her şeyi çeşitli konfigürasyon dosyalarını düzenleyerek halletmeniz gerekir.
  • Bundan dolayı Slackware kullanmayı düşünen acemiler Linux öğrenmek için zaman harcamaya hazır olmalıdırlar.

Windows, Unix ve Linux

  • UNIX akademik çevrelerde ve sunucularda, Windows ise evde ve ofislerde masaüstünde tercih edilmektedir.
  • Sunucu pazarında UNIX’in rakibi Windows Server işletim sistemidir.
  • Masaüstü bilgisayarlarında Windows, diğer işletim sistemlerinden çok daha yaygın olarak kullanılmaktadır (Çeşitli araştırmalar Windows’un masaüstünde pazar payının %85-90 oranında olduğunu göstermektedir).
  • Linux sunucularda yaygın olarak kullanılmaktayken, evlere ve ofis masaüstlerine de yavaş yavaş girmektedir.

Diğer İşletim Sistemleri

  • Anabilgisayarlar ve gömülü sistemlerin çoğu Windows ve UNIX’le doğrudan bağlantısı olmayan pek çok değişik işletim sistemi kullanmaktadır.
  • Örneğin bazı cep telefonları kendine has işletim sistemlerine sahipken, bazıları ise Symbian veya Windows Mobile gibi genel amaçlı işletim sistemlerini kullanır.
Kategori:AnasayfaBilgisayar Mühendisliğine Giriş

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

× How can I help you?